Natuur

Natuurbeheer is een veel gebruikte term in diverse media. Wij vertellen hier wat wij op ons bedrijf doen en waar we mee te maken hebben.

In onze schuur nestelen jaarlijks heel veel boerenzwaluwen. In 2005 zagen we de eersten al rondvliegen op 12 april. Het geeft ons altijd het echte voorjaarsgevoel: nú is de lente echt begonnen. In totaal komen er zo'n 20 tot 30 vogelpaartjes.

De boerenzwaluw maakt van klei een komvormig nesten tegen balken in een schuur. We dachten altijd dat dit houten balken moesten zijn, maar tot onze grote verbazing ontdekten we al in 2003 zwaluwnestjes in de ligboxenstal op de stalen dakspanten. Boerenzwaluwen krijgen 2 of 3 nestjes in een jaar. Als de jongen uit het ei gekropen zijn vliegen de ouders zolang het licht is in en uit de schuur. Op de foto zie je een zwaluwtje dat een beetje modder haalt voor het maken van zijn nestje. Dit jaar zagen we 15 april de eerste 4 zwaluwtjes. Ondanks het koude weer komen ze dus gewoon op tijd, ter vergelijking: in 2004 was het voorjaar veel warmer en waren de eersten er op 12 april. Koud of warm maakt kennelijk dus niet uit...

In de oude schuur hebben we een ruimte gemaakt waardoor de vogels altijd bij hun nesten en jongen kunnen komen. In de ligboxenstal is een open nok waar ze altijd in en uit kunnen vliegen. Ze vangen buiten insecten die ze aan hun jongen voeren.

Wist je dat een jonge zwaluw wel 150.000 vliegen eet voor hij zelf groot genoeg is om zelf te kunnen vliegen en insecten te kunnen vangen?

Vanaf half september vertrekken de boerenzwaluwen. Ze gaan dan naar Afrika om het volgende voorjaar weer terug te komen. De laatste dagen voor vertrek is het een drukte van belang op ons erf en op de daken van de stallen: de vogels verzamelen zich en kwetteren de hele dag door. Ik heb ze eens geprobeerd te tellen, het lukte niet, het zijn er honderden zijn. Het vertrek van de grote groep hebben we nog nooit gezien, de ene avond zijn de vogels er nog en de volgende morgen zijn ze bijna allemaal weg. Het lijkt er op dat ze in groepen komen en vertrekken. In het voorjaar komen er eerst een stuk of wat paartjes, gaandeweg komen er steeds meer. Zo vertrekken ze ook weer in groepen. De eersten in september de laatsten in oktober.

knotwilg

Achter onze oude schuur staan 7 knotwilgen en 3 knotelzen. Deze bomen worden 1x per 5 jaar geknot door vrijwilligers van het IVN. Dit knotten gebeurt meestal in februari, de laatste keer gebeurde dit in februari 2006. Het knotten is erg belangrijk voor verschillende vogelsoorten die in 'de knot' broeden, zoals het steenuiltje. Een aantal bomen zijn al erg oud en dreigen doormidden te breken. We zijn daarom sinds de herfst van 2005 bezig om nieuwe knotwilgen te planten. En tot nu toe zijn ze allemaal aangekomen!

steenuil

We pachten van de stichting 'Natuurmonumenten' ongeveer 12 hectare land, verdeelt in 5 percelen, rondom de eendenkooi in Uithuizermeeden. De officiële naam van deze eendenkooi is 'Wytzemakooi', maar wordt in de volksmond nog altijd 'Meneerskooi' genoemd. Dit land was voor de ruilverkaveling in de jaren '90 grotendeels ons eigendom, nu is het 'vogeltjesland'. Dit betekent voor ons dat wij pas rond 15 juni mogen maaien als de vogels uitgebroed zijn. We maaien met een lage snelheid vanuit het midden, zodat de aanwezige dieren naar buiten toe kunnen vluchten. Daarnaast mag er op dit 'vogeltjesland' geen kunstmest, vaste mest of drijfmest aangewend worden. Het doel hiervan is dat het land verschraalt waardoor een grote variëteit aan planten en bijbehorende dieren ontstaat.

Er groeit inmiddels heel wat, een paar voorbeelden staan hieronder op de foto's met bijbehorende namen:


witte klaver	distels	brandnetels	zuring

Zoals gezegd maaien we dit en vervolgens laten we drogen tot kuilgras of hooi, dit is erg afhankelijk van de weersomstandigheden. Is het een langere periode droog en warm weer dan hooien wij en persen we er kleine balen van. Is het weer anders dan laten we het in grote vierkante pakken persen door de loonwerker. Het hooi of de kuilpakken geven we aan ons jongvee of in de zomer als structuurrijk voor aan het melkvee naast het verse gras uit de wei. Middenin de vijf percelen bevindt zich de oude eendenkooi. Hij is buiten gebruik, maar het is een erg geliefde rustplek bij diverse vogelsoorten tijdens de voorjaars- en najaarstrek. Ook als broedplek is het een geliefde plaats.


wulp	buizerd	havik	spotvogel	bruine kiekendief

Ter vergelijking: in de 'gewone' weiland, dat wil zeggen: waar drijfmest en kunstmest op komt, zien wij de volgende vogels:


kievit	scholekster	blauwe reiger	wilde eenden	grutto

In en om het huis en de stallen komen we ook tegen: pimpelmezen, koolmezen, merels, roodborstjes, gaaien, kauwtjes, eksters en kraaien, aalscholvers vliegen vaak over. Ook bevinden zich in de weilanden andere dieren zoals hazen, veldmuizen en spitsmuizen. Wie er oog voor heeft en op al deze dieren let, ontdekt een grote verscheidenheid aan diersoorten! Zo zijn er even verder bij de akkerbouwburen kerkuilen in de schuur. Goede muizenvangers!

De bioloog Jan Doevendans houdt toezicht in dit gebied in opdracht van Natuurmonumenten. Tijdens de vogeltrek vangt hij, samen met vrijwilligers, een aantal vogels om ze te tellen en te ringen. In overleg met Natuurmonumenten geeft Jan na 20 juni als de vogels zijn uitgebroed, excursies voor groepen van 10-15 personen. De foto's links en rechts van deze tekst zijn genomen tijdens een excursie op 22 juni 2004. In het kader van het 650-jarig bestaan van Uithuizermeeden in 2004 werden er allerlei activiteiten het hele jaar door georganiseerd. Waaronder op deze 22e juni een zomermarkt met een excursie naar de Eendenkooi onder begeleiding van Jan Doevendans. Op de linkerfoto legt hij het ontstaan van de dobbe uit. Rechts laat hij een grauwe vlinder zien die terug is gekomen na het verschralen van het gebied.

Ons jongvee (linkerfoto)loopt vanaf eind april in één van de percelen. Alleen de mest van deze dieren zorgt voor bemesting, doordat dit heel pleksgewijs gebeurt zie je ook hele onregelmatige grasgroei. Deze onregelmatigheid zorgt voor goede schuilplaatsen voor muizen waardoor deze populatie groeit en daardoor komen er weer meer roofvogels in het gebied. Op de rechterfoto is de eendenkooi zoals we hem konden zien tijdens al eerder genoemde excursie. Het water was vroeger de lokvijver waar tamme eenden zwommen die de wilde eenden lokten. Nu is het een rustplaats van onder andere blauwe reigers, wilde eenden en meerkoetjes.

Pieter zelf zorgt voor het weideslepen, maaien van de slootwallen en het maaikorven in het najaar. Dit maaikorven is om de watergangen vrij van riet te houden zodat de afwatering van de percelen en de naastgelegen landerijen op peil blijft.

Al met al een boeiend stukje natuurgebied deze Wytzemakooy met bijbehorende landerijen.

2007: We zagen de eerste scholeksters al weer op 3 maart, beter gezegd: we hoorden ze voordat we ze zagen! De zwaluwen zagen we dit jaar voor het eerst op zaterdag 14 april bij ons in de schuur.

We hebben in het voorjaar 2006 nieuwe knotwilgen tijdens het wilgenknotten geplant. Alle boompjes zijn geworteld, dit voorjaar hebben we deze nieuwe aanplant geknot zodat de stam stevig kan worden. In de oude knotwilgen zitten inmiddels weer vogels te broeden in de nieuwe 'pruik'.

2008: De eerste scholeksters zagen we op 23 maart. De boerenzwaluwen zagen we pas op 20 april bij ons in de schuur. Er was ook een kerkuil de afgelopen winter in de schuur gekomen, we vonden namelijk vogelpoep en braakballen. We dachten dat dat niet samen kon gaan: een uil en boerenzwaluwen, maar de uil vertrok een week of 4 eerder dan de zwaluwtjes terugkwamen en zo genieten we weer van deze vogeltjes.

De vogels zijn -waarschijnlijk door het koude en natte weer- wel wat later dan andere jaren.

De boerenzwaluwen hebben dit jaar goed genesteld, wel zagen we minder vogels komen dan andere jaren. Heel bijzonder was dat ze dit jaar al voor 15 september allemaal waren vertrokken. Tot volgend jaar!

2009: De kieviten en scholeksters waren dit jaar redelijk vroeg: de kieviten vanaf februari, de scholeksters omstreeks half maart. Ook de boerenzwaluwen waren vroeger dan andere jaren: 6 april zagen we de eersten vliegen.

Ook de knotwilgen zijn weer geknot, ook de nieuwe aanwas verloor hun pruik. Inmiddels zijn er gedurende het seizoen al weer heel wat takjes gegroeid.!

Sinds een aantal jaren zagen we weer een moedereend met jongen in de sloot naast ons huis.

Door het natte weer zagen we ook een heel stel kikkerjongen in het gras rondhippen de afgelopen twee weken. Kikkertjes van iets meer dan een centimeter groot slechts.

En heel bijzonder: op een middag in juli zagen we een echtpaar waterhoen met 4 kuiken oversteken van de ene sloot voor ons huis naar de andere.

1 oktober is de laatste boerenzwaluw weggevlogen, ook de kieviten en scholeksters zijn al een tijdje vertrokken. De waterhoentjes op de foto zijn allemaal groot geworden.

Rond 15 oktober troffen we een egeltje in onze tuin aan.

Egels zijn erg nuttig voor het vangen van slakken en dergelijke!

2010, 30 maart: sinds enige weken zijn de kieviten en scholeksters er weer. De kieviten zijn druk aan het nestelen. De wilde eenden in de sloten om het huis hebben ook paartjes gevormd. Ook de koolmeesjes, pimpelmeesjes, merels, spreeuwen zijn druk met het bouwen van hun nesten. Tegenover en naast ons huis zien we ook verscheidene fazanten op zoek naar nestmateriaal. Kortom, een drukte van belang in de natuur!